De geschiedenis van de aroniabes

Aan het einde van de negentiende eeuw werd de aroniaplant vanuit Noord-Amerika naar Rusland gebracht. Begin twintigste eeuw kwam de plant terecht in Polen, waar uitgebreid onderzoek werd gedaan naar de teelt en eigenschappen van de bes. Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw verspreidde de teelt zich over grote delen van Oost- en Noord-Europa.

Tegenwoordig wordt aronia geteeld van Griekenland en Turkije tot Finland, maar ook in landen als Duitsland, Denemarken, Ierland en Engeland. In Nederland is de aroniabes nog relatief onbekend, terwijl hij in veel andere Europese landen al jarenlang wordt geteeld en verwerkt.

Een sterke plant voor een veranderend klimaat

De aroniastruik staat bekend als een robuuste plant. Hij verdraagt zowel strenge vorst als warme zomers en groeit op uiteenlopende bodemsoorten, mits de grond voldoende water doorlaat.

Dankzij het uitgebreide en diep vertakte wortelstelsel kan de plant goed omgaan met droge perioden. Daardoor is aronia een gewas dat zich goed aan verschillende klimaatomstandigheden kan aanpassen.

Bloei en bestuiving

Aronia behoort tot de rozenfamilie en bloeit meestal in mei met opvallende witte bloemtrossen. In zachte voorjaren kan de bloei al eind april beginnen.

De bloemen trekken verschillende bestuivende insecten aan, waaronder bijen en zweefvliegen. Hoewel aronia grotendeels zelfbestuivend is, draagt insectenbestuiving bij aan een goede vruchtzetting.

De bloei duurt gemiddeld ongeveer tien dagen. Daarna ontwikkelen zich kleine groene bessen die gedurende de zomer verkleuren via rood naar donkerpaars of bijna zwart.

Wanneer zijn aroniabessen rijp?

Afhankelijk van het ras en de weersomstandigheden kunnen aroniabessen meestal vanaf eind juli tot en met augustus (ook tot in december) worden geoogst.

Voor professionele telers is het suikergehalte een belangrijk hulpmiddel om het juiste oogstmoment te bepalen. Hiervoor wordt een refractometer gebruikt. Naarmate de bessen verder rijpen, neemt het suikergehalte toe en wordt de smaak beter en minder wrang. Het gemeten suikergehalte bepaald wanneer de oogst kan beginnen. De verkleuring van het steeltje is ook en goede praktische aanwijzing voor de rijpheid van de bes. Lijsterachtigen (met name de vrouwtjesmerel) zijn ook een biologische aanwijzing maar die willen er ook al aanzitten indien ze nog niet geheel rijp zijn! Door de bes doormidden te snijden kun je zien wanneer deze rijp is: het vruchtvlees dient geheel intens donkerrood te zijn en de pitjes (moeilijker bij de pitloze soort te zien) donkerbruin ipv lichtere kleur.

Natuurlijk en gifvrije aroniabessen

Bij Aronia Holland worden de struiken gifvrij geteeld. Dat betekent onder andere:

• onkruid wordt handmatig verwijderd;
• er worden geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt;
• er wordt geen kunstmest toegepast;
• de struiken worden jaarlijks gesnoeid om gezond te blijven en een goede bessenzetting te behouden.

Omdat aronia zelfbestuivend is, zijn meerdere rassen niet noodzakelijk voor de vruchtvorming.

Met de hand geoogst

Hoewel aroniabessen op grote plantages machinaal kunnen worden geoogst, kiezen wij ervoor om onze bessen met de hand te plukken.

Hierdoor kunnen wij tijdens de oogst direct selecteren op kwaliteit en beschadigde of onrijpe bessen verwijderen. Na de oogst worden de bessen zorgvuldig:

• gesorteerd;
• gecontroleerd op kwaliteit;
• gewassen met water;
• direct ingevroren.

Door de bessen vóór het invriezen goed te drogen, blijven ze na het invriezen grotendeels los van elkaar.

Zo gebruiken wij onze aroniabessen

Aroniabessen zijn veelzijdig in de keuken. Door hun krachtige smaak worden ze vaak als ingrediënt gebruikt.

Ze passen uitstekend in:

• smoothies;
• yoghurt en kwark;
• havermout;
• fruitsalades;
• appelmoes;
• rode kool;
• jam;
• compote;
• sap;
• desserts.

Veel mensen ervaren dat de schil na het invriezen zachter wordt, waardoor de bessen prettiger eetbaar zijn.

De verschillende soorten aronia

Er bestaan 3 hoofdsoorten Aronia:

Zwarte appelbes (Aronia Melanocarpa Nero)

De zwarte appelbes is de meest geteelde soort voor de productie van bessen. Deze is intens zwart en diepdonkerrood van binnen indien helemaal rijp. De bes is in het begin groen en kleurt dan in enkele dagen via rood naar zwart. Dit is geen invasieve soort maar krijgt wel worteluitlopers die je pas bij een volwassen struik dient te verwijderen. Dit is ook de soort die je in Denemarken aantreft.

Vikingbes (Aronia Prunifolia)

.Deze is donkerviolet tot zwart, heeft iets kleinere bessen als de Nero, is vooral tuinplant en wél invasief. Helaas mag deze plant nog steeds verkocht worden via tuincentra in NL maar plant deze niet.

Rode appelbes (Aronia Arbutifolia)

Deze soort met rode bessen komt niet in Europa voor, alleen in Noord Amerika.

Naast de 3 hoofdsoorten bestaan er nog vele cultivars zoals: pitloze SuperNero, Hugin, Aron en Rubina.

Waarom kiezen voor Aroniaholland?

De Aroniabessen staan in Loppersum Nederland. De plantages zijn nu achter huis én op fietsafstand in een schone omgeving. Van het snoeien van de struiken, schoffelen tot het voorkomen van plagen, sorteren, wassen met kraanwater, iets terugdrogen en invriezen: iedere stap voer ik zelf uit. Ook het sap persen mbv hydropers, maken rode honing, maken zero en suikervrije jams en het verpakken. Alleen voor het plukken zijn meerdere handen/handjes nodig. Zo komen de mooie producten tot stand komen en anders leg ik het je graag uit. Ik bewaak zelf de kwaliteit tijdens het hele proces. Voor goede klanten van de producten heb ik meestal nog wel een paar struiken beschikbaar voor in de eigen tuin. Het najaar of november is de beste planttijd.

Een goed product begint bij aandacht voor de plant en een luchtige bodem maar er komt zoveel meer bij kijken zoals ook enige plaagbeheersing en het bepalen van het juiste oogstmoment. Dat doe ik op een zo duurzaam mogelijke manier.